Het Bestuur van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft per 1 augustus 2003 prof.dr.ir. F.J. (Frans) Willekens benoemd tot directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI-KNAW). Hij volgt dr. E (Evert) van Imhoff op die vorig jaar terugtrad als directeur.

Frans Willekens werd op 5 maart 1946 geboren in Mol, België. In 1970 studeerde hij af als landbouwkundig ingenieur aan de Katholieke Universiteit Leuven. Aan dezelfde instelling studeerde hij economie. In 1971 kreeg hij een baan als Assistant Professor aan het Département d’Economie Agricole van de Université Nationale du Zaire in Kinshasa. Twee jaar later werd hij Research Assistant aan het Urban Systems Engineering Center van het Technological Institute, Northwestern University in de Verenigde Staten. Hij bereidde daar zijn promotie voor. In 1976 behaalde hij aan dat instituut zijn PhD in Urban Systems Engineering and Policy Planning. Promotor was prof. Andrei Rogers en de titel van zijn proefschrift luidde: ‘Analytics of multiregional population distribution policy’. Inmiddels was Willekens naar Laxenburg in Oostenrijk getogen waar hij een functie had aanvaard als onderzoeker bij het International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA). Willekens leidde daar de Comparative Migration and Settlement Study (CMS), een kwantitatief en vergelijkend onderzoek van de interne migratie en de bevolkingsspreiding in de 17 lidstaten van IIASA. Na drie jaar keerde hij vervolgens terug naar zijn geboorteland en werd hij hoofd onderzoek bij het onderzoeksbureau Mens en Ruimte en bij het European Research Institute for Regional and Urban Planning (Eriplan) te Brussel. Tegelijkertijd trad hij op als gastdocent bij het Interuniversity Programme in Demography (IPD) te Brussel.

Naar het NIDI

Per 1 mei 1980 kwam Frans Willekens naar Nederland waar hij werd benoemd tot adjunct-directeur van het in dat jaar 10 jaar bestaande NIDI, welke functie hij tot 1993 bekleedde. In die 13 jaar waren zijn onderzoeksactiviteiten vooral gericht op het verder ontwikkelen en toepassen van de meerdimensionele demografie op uiteenlopende terreinen en droeg hij ertoe bij dat deze methodologische benadering ruim ingang en brede erkenning vond, zowel nationaal als internationaal. Daarnaast was Willekens van 1985-1990 deeltijdhoogleraar Demografie, in het bijzonder de meerdimensionele demografie, aan de Universiteit Utrecht, en, sinds 1989 en vanaf 1993 fulltime, hoogleraar Demografie aan de Rijksuniversiteit Groningen bij de faculteit Ruimtelijke Wetenschappen.

PRC

In 1991 richtte Willekens daar het Population Research Centre (PRC) op. De belangrijkste taak van het PRC is het verrichten van zowel fundamenteel als toegepast wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de demografie en aanverwante disciplines. Het onderzoek richt zich wereldwijd (Bangladesh, India, Nepal, Japan, de Russische Federatie, Europa en Nederland) vooral op het monitoren en vooruitberekenen van demografische veranderingen, reproductieve gezondheid en de samenhang tussen bevolking en ontwikkeling, waarbij zowel kwantitatieve als kwalitatieve methoden worden gehanteerd.

Het PRC groeide onder zijn leiding uit tot een instituut van naam, dat zich naast onderzoek een unieke plaats in de universitaire demografie-opleiding heeft verworven. Als promotor begeleidde hij met succes 22 promoties, waarvan 14 in de afgelopen vijf jaar.

Onderwijs

Naast het onderzoek kreeg het onderwijs in de demografie de nodige aandacht. Bij de invoering van de MUB (Modernisering Universitaire Bestuursorganisatie) in 1997 werd demografie een aparte Basiseenheid (Vakgroep) binnen de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen (‘Department of Demography’). In 1999 werd de opleiding demografie omgevormd tot een internationale MSc in Population Studies. De opleiding leidt tot de graad Doctorandus in de Demografie. Studenten komen uit alle windstreken. De invoering momenteel van de BAMA (Bachelors and Masters), die moet leiden tot harmonisering van het hoger onderwijs in Europa,  betekent voor de demografie een specialisatie (Minor) in het Bachelors programma Sociale Geografie en een eigen Masters opleiding (Professional Masters). Vooruitlopend op een nieuw stelsel van onderzoekersopleidingen hebben Frans Willekens en Jim Vaupel, directeur van het Max Planck Institute for Demographic Research in Rostock, het initiatief genomen tot de oprichting van een European Research Masters in Demography, een gezamenlijke onderzoekersopleiding voor promovendi uit geheel Europa. Financiering door de Europese Commissie vindt plaats in het kader van een Research Training Network (RTN).

Management

Naast zijn voorbeeldige en zeer productieve wetenschappelijke carrière verwierf Frans Willekens ook brede management- en bestuurlijke kwaliteiten. Zo was hij onder meer voorzitter van de Postdoctorale Onderzoekersopleiding Demografie (PDOD) (1989-1999), van de Working Group on Demographic Software and Microcomputing van de International Union for the Scientific Study of Population (IUSSP) (1990-1994), was hij lid van het bestuur van het Prioriteitsprogramma Bevolkingsvraagstukken van NWO (1992-1998), lid van het bestuur van de onderzoeksschool SOM van de Rijksuniversiteit Groningen (1993-2000, voorzitter van 1998-2000), vice-decaan van de faculteit Ruimtelijke Wetenschappen van dezelfde universiteit, voorzitter van de Werkgroep Bevolkingsprognose van het CBS (vanaf 1996) en van het Centre for Development Studies van de Rijksuniversiteit Groningen (vanaf 1997), Vice-Chairman van de Steering Committee of the International Diploma Course on Reproductive Health Management van de Karnatak Universiteit van Dharwad, India (vanaf 1998) en voorzitter van het Consortium Council van de International Max Planck Research School in Demography (IMPRSD) (vanaf 2001). Hij is tevens lid van het Begeleidingscollege van het Ruimtelijk Planburau (vanaf 2002) en lid van de Sociaal-Wetenschappelijke Raad van de KNAW (vanaf 2003). Frans Willekens is lid van de KNAW (vanaf 1998).

Het NIDI prijst zich gelukkig met de benoeming van Frans als nieuwe directeur en heet hem van harte opnieuw welkom binnen het instituut, waarmee hij zich, ook door zijn lidmaatschap van de Raad van Advies en anderszins, altijd nauw verbonden is blijven voelen.

Nico van Nimwegen, waarnemend directeur NIDI