"Met mijn partner Henk ben ik naar mijn familie in Marokko gegaan. Mijn ouders hadden het idee dat de weerstand van de familie daar mij wel van mijn verkeerde keuze zou overtuigen. Het tegenovergestelde gebeurde. Mijn familie was zeer enthousiast over Henk. Dit zou je kunnen verklaren vanuit het feit dat ons dorp vlak bij een grote stad is gelegen die onder Spaanse heerschappij is geweest. Er wonen veel blanken. Gemengde relaties zijn daar veel gewoner dan dat het vroeger was. De mensen zijn met deze ontwikkeling meegegroeid, in tegenstelling tot de eerste generatie migranten die nog steeds het Marokko van vroeger in het hoofd heeft, en het idee dat zij in Nederland de Marokkaanse cultuur en traditie moeten beschermen." [Samira, 28 jaar, tweede generatie Marokkaanse]

In Nederland kunnen de allochtonen van Marokkaanse herkomst worden onderscheiden in die van de eerste en die van de tweede generatie. De eerste generatie is in Marokko geboren. Veel van hen kwamen in de jaren zestig naar Nederland om te werken. De groep bestond toen vooral uit jonge mannen die vaak een partner in Marokko hadden. Met de mogelijkheid tot gezinshereniging kwamen hun vrouw en eventuele kinderen eveneens naar Nederland. Slechts een klein aantal Marokkaanse mannen, vaak moslems, begon een relatie met een Nederlandse vrouw, een niet moslim. Deze relaties waren dus dubbel, etnisch én religieus, gemengd.

Van de tweede generatie Marokkanen, zij die in Nederland zijn (geboren en) opgegroeid, haalt zo’n 75 procent een partner uit het land van herkomst. Een kleiner percentage zoekt een partner van Marokkaanse afkomst in Nederland. Slechts enkelen gaan een serieuze relatie aan met iemand van buiten de eigen etnische groep, meestal een autochtone Nederlander.

Reacties op gemengde relaties

Marokkanen in Nederland die een relatie aangaan met een autochtone Nederlandse partner ondervinden daartegen nogal wat weerstand. Bij de eerste generatie kwam die weerstand vooral uit  de sociale omgeving van de Nederlandse vrouw. Deze generatie had immers (nog) geen Marokkaanse familie in Nederland wonen. De tweede generatie daarentegen heeft ouders, broers, zussen en vaak nog andere familieleden in Nederland en ondervindt vooral van die kant weerstand tegen de gemengde relatie.

De familie in het land van herkomst ageert doorgaans minder tegen de gemengde relatie dan de migranten die zich mogelijk bedreigd voelen in een samenleving waar zij tot een minderheid behoren. Intrede van een autochtone Nederlander in de familiekring wordt dan ervaren als een bedreiging van de eigen culturele normen en waarden. 
Terwijl bij de eerste generatie zowel de partners onderling als hun sociale omgeving de culturele verschillen tussen de partners bewust niet ter sprake brengen, maakt de tweede generatie deze juist wel bespreekbaar. Ook wijst hun sociale omgeving vaak op de verschillen, veelal om zo de afkeurende houding tegenover de relatie te ondersteunen.

Man en vrouw

Vrouwen hebben in de Marokkaanse cultuur een andere positie dan mannen, in die zin dat hun maagdelijkheid bij de huwelijksvoltrekking van invloed is op de eer van de familie. Om die reden zullen de gevolgen niet alleen de jonge vrouw treffen, maar wordt ook haar familie in haar positie in de Marokkaanse gemeenschap in Nederland geraakt. 
Bij de eerste generatie werden gemengde huwelijken in eerste instantie vooral gesloten tussen Marokkaanse mannen en Nederlandse vrouwen. Bij de tweede generatie gaan zowel mannen als vrouwen een gemengde relatie aan. Hoewel in theorie voor mannen en voor vrouwen dezelfde beperkingen gelden wanneer ze kiezen voor een partner met een andere etnische/religieuze achtergrond ondervinden vrouwen wat dat betreft zwaardere sancties. Met het aangaan van een gemengde relatie ondermijnen zij niet alleen de rol van de ouders bij de partnerkeuze, ook hebben zij een voorechtelijke relatie, wonen zij ongehuwd samen en hebben ze een niet religieuze man, terwijl de islam via de man aan de kinderen wordt doorgegeven.

Om de eer van de familie te redden kunnen de ouders besluiten om hun dochter te verstoten. Opvallend is dat bij de komst van kinderen de ouders toch weer toenadering zoeken en zich graag mengen in de opvoeding van de kleinkinderen.

Linda Emmelkamp is cultureel antropologe. Zij deed onder meer onderzoek naar liefdesrelaties tussen autochtone Nederlanders en Marokkanen van de tweede generatie.
De onderzoeksresultaten zijn weergegeven in de publicatie ‘Tussen rede en gevoel’, nr. 12 in de serie Feministische Antropologie van de Vrije Universiteit.

Drs. L. Emmelkamp, SISWO