In het nieuwste rapport van het Werkverband Periodieke Rapportage Bevolkingsvraagstukken (WPRB-zie kaders) staan werken en zorgen centraal en worden de mogelijkheden om beide activiteiten te combineren en knelpunten die daarbij optreden, bestudeerd. Deze Demos is volledig aan dit thema gewijd.

De Nederlandse bevolking is nog jong, maar vergrijst steeds sneller. Dat zagen we al jaren geleden aankomen, maar naarmate de grote vergrijzingsgolf nadert, neemt de maatschappelijke belangstelling toe. Vooral na het jaar 2010 zet de vergrijzing flink door. Rond het jaar 2040 zal zo’n kwart van de bevolking (23 procent tegen 14 nu) 65 jaar of ouder zijn. Het aantal hoogbejaarden groeit nog ontstuimiger: de zogenoemde ‘dubbele vergrijzing’. De demografische (groene plus grijze) druk, te weten de verhouding tussen het aantal jongeren, respectievelijk ouderen en de potentieel actieve bevolking, zal tot 2040 toenemen van 60 naar 85 per 100.

Wat betekent de vergrijzing voor de relatie tussen werken en zorgen? In grote lijnen zijn er twee ontwikkelingen die ertoe leiden dat werken en zorgen steeds moeizamer langs elkaar schuren:

• Mede vanwege de oplopende kosten van de vergrijzing is er de noodzaak om het economisch draagvlak van onze verzorgingsstaat te versterken: een hogere arbeidsparticipatie is daarbij van belang.
• Door de vergrijzing stijgt ook de zorgbehoefte; voor een belangrijk deel wordt hier door de formele zorg in voorzien, maar voor een ander deel wordt een beroep gedaan op de informele zorg (mantelzorg en vrijwilligerswerk) en het sociale netwerk.

Het knelpunt tekent zich dan duidelijk af: als er meer gewerkt (moet) worden op de arbeidsmarkt, dreigt de informele zorg dan niet het kind van de rekening te worden? De beschikbare inzet van de mogelijke informele zorgverleners is immers eindig en het moet uit de lengte of uit de breedte komen. Hoe deze potentieel conflicterende trends in de levensloop van individuen en huishoudens uitwerken en hoe werken en zorgen gecombineerd kunnen worden, is de centrale vraagstelling van dit WPRB-rapport. Er is daarbij gekeken naar drie fasen in de levensloop, die hier achtereenvolgens aan de orde komen: de fase van de gezinsvorming, de fase rond de pensionering en de fase na het verlaten van de arbeidsmarkt (de ‘derde  levensfase’).

WERKVERBAND PERIODIEKE RAPPORTAGE BEVOLKINGSVRAAGSTUKKEN (WPRB) Sinds 1985 wordt regelmatig door het Werkverband Periodieke Rapportage Bevolkingsvraagstukken (WPRB) verslag gedaan van de beleidsaspecten van demografische ontwikkelingen. Dat gebeurt op verzoek van eerst de Minister van Onderwijs en Wetenschappen, nu de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Deze Minister is tevens belast met de coördinatie van de behandeling van bevolkingsvraagstukken in ons land. Het zevende rapport is pas verschenen. Eerdere rapporten verschenen in 1984, 1987, 1991, 1994, 1997 en 2000.

SAMENSTELLING WPRB Het WPRB staat onder leiding van het NIDI en is verder samengesteld uit vertegenwoordigers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), het Centraal Planbureau (CPB) en het Ruimtelijke Planbureau (RPB), terwijl het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) als adviserend lid optreedt. Vertegenwoordigers van de ministeries van Justitie, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van Verkeer en Waterstaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn als waarnemers bij het WPRB betrokken.